1in8B’de neler gerçek, neler değil

“Az önce doğanlar” akışı

Ana sayfada bir akış var: “Nijerya’da bir kız”, “Hindistan’da bir erkek”. Bu, doğumhanelerden canlı yayın değil. Dünyada kimsenin elinde gerçek zamanlı böyle bir veri yok: doğumlar günler ya da haftalar sonra, her ülkede farklı biçimde kaydedilir ve beş yaşından küçük çocukların dörtte birinin doğumu hiçbir yere kaydedilmemiştir (UNICEF).

Akışta iki şey gerçek. Birincisi hız: Dünya’da yılda yaklaşık 132 milyon bebek doğuyor, yani saniyede 4,2. Yeni satırlar da aynı ortalama hızla ve aynı rastgele aralıklarla görünüyor. İkincisi ülkeler: her satır, bebeğin orada doğma olasılığıyla orantılı olarak bir ülkeye düşüyor. Erkekler de gerçek hayattaki gibi kızlardan biraz fazla. “Nijerya’daki kız” ise şu anda gerçekten bir yerlerde doğanların bir örneği, belirli bir çocuğun kaydı değil.

Ülken nasıl seçiliyor

“Doğ” düğmesine bastığında oyun bir kura çeker. Her ülkenin, yılda doğan çocuk sayısı kadar bileti vardır. Önemli olan nüfus değil, doğumlardır: Japonya’da Nijer’den kat kat fazla insan yaşar ama Nijer’de daha çok bebek doğar.

Bu yüzden en sık Hindistan çıkar: 1/6. Onu Çin, Nijerya ve Pakistan izler. En olası on ülke tabloda, 186 ülkenin tamamı ülkelere göre şanslar sayfasında.

Ülkelere göre şanslar

Hayat nasıl ilerliyor

Sonrasında hayat yıl yıl akar. Oyun her yıl ne olduğuna ülkenin rakamlarına bakarak karar verir: cinsiyete ve yaşa göre ölüm oranları, çocuk ve anne ölümleri, okul ve üniversite kayıt oranları, işsizlik, tarımda çalışanların payı, HIV, cinayetler, trafik ölümleri, sigara ve on kadar gösterge daha. Ailenin geliri, ülkenin zenginliğe göre hangi beşte birlik diliminde doğduğuna ve ülkedeki eşitsizliğe bağlıdır.

Kararların şansları değiştirir ama ortadan kaldırmaz. Eğitim daha iyi işlerin kapısını açar, tedavi hastalığı atlatmana yardım eder. Başka bir şehre ya da ülkeye taşındığında ise hayatın artık orasının rakamlarına göre sürer.

Rakamlı gri satırlar

Birçok olayın altında, ülken için gerçek bir rakam ve parantez içinde kaynak içeren gri bir satır vardır. Örneğin “Nijer’de çocukların 1/9 5 yaşına ulaşamadan ölüyor (BM)”. Bir ülke için yayımlanmış rakam yoksa ve veride bir tahmin duruyorsa, oyun o satırı göstermez.

Neler uydurma

İsimler, kasabalar, anne babalar, meslekler ve tek tek tüm olaylar kurgudur; ama bir şeyin ne sıklıkla olduğu istatistiklere dayanır. Karakterlerin gerçek insanlarla bir ilgisi yoktur. Oyun elbette işleri basitleştirir: gerçek bir hayatta önemli olan pek çok şey birkaç sayıya ve olaya indirilmiştir.

Bazı yerler oyunda yok: Tayvan, Réunion, Mayotte, Batı Sahra ve Guadeloupe. Birlikte dünyadaki doğumların %0,2’sinden azını oluşturuyorlar.

Veriler nereden geliyor

Tüm sayılar açık kaynaklardan geliyor. Her ülke ve her gösterge için değeri, yılı ve kaynağı tutuyoruz. Başlıca kaynaklar:

• Nüfus, doğumlar, yaşam beklentisi, çocuk ve yetişkin ölümleri: BM (World Population Prospects 2024 ve UN IGME grubu), Dünya Bankası’nın World Development Indicators veri tabanı üzerinden (8 Ekim 2026 sürümü).
• Kişi başına gelir: Dünya Bankası (satın alma gücü paritesine göre GSYH), birkaç ülke için IMF. Eşitsizlik: Dünya Bankası’nın Gini endeksi.
• Okul, üniversite ve okuryazarlık: UNESCO. Yetişkinlerin ortalama eğitim süresi: UNDP, İnsani Gelişme Raporu 2025.
• Anne ölümleri: WHO, UNICEF, UNFPA, Dünya Bankası ve BM’nin 2025 tahminleri.
• Çocuk yaşta evlilik: UNICEF. HIV: UNAIDS. Cinayetler: UNODC. İntihar, trafik ölümleri ve tütün: WHO.
• Çalışma ve işsizlik: Uluslararası Çalışma Örgütü. Göçmenler: BM (International Migrant Stock 2024). Yaşam değerlendirmesi: World Happiness Report 2025.

Yayımlanmış bir sayı olmayan yerde, benzer ülkelerden yapılmış bir tahmin kullanıyoruz. Bu tür değerler 5.394 içinde 259 tane. Neredeyse hepsi Hong Kong, Makao ve Manş Adaları gibi küçük bölgelere ait; bir de genellikle ölçülmediği için zengin ülkelerdeki okuryazarlık ve çocuk yaşta evlilik verileri.